Utrzymanie zbiorników retencyjnych jest istotnym elementem prawidłowego funkcjonowania infrastruktury gospodarki wodnej. Regularne przeglądy, prace remontowe, zabezpieczenia brzegów i skarp oraz odbudowa uszkodzonych elementów pozwalają zachować funkcjonalność obiektów, które przez dziesięciolecia pełnią ważną rolę w ochronie przeciwpowodziowej, retencji wody i regulacji przepływów.
Dobrym przykładem jest zbiornik Jeziorsko, który w 2026 roku obchodzi 40. rocznicę oddania do użytkowania. Z tej okazji PGW Wody Polskie RZGW w Poznaniu oraz Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu zorganizowały konferencję poświęconą historii, funkcjonowaniu i przyszłości tego ważnego obiektu hydrotechnicznego.
Dla Zeneris Projekty wydarzenie miało również szczególne znaczenie. Podczas konferencji, w ramach prezentacji dobrych praktyk w wykonawstwie hydrotechnicznym, przedstawiono m.in. prace remontowe i utrzymaniowe prowadzone na kanale odpływowym z rzeki Bóbr do Elektrowni Wodnej w Dychowie. Zaprezentowano również odcinek zaprojektowany przez nasz zespół.
- Zbiornik Jeziorsko – infrastruktura retencyjna o wielu funkcjach
- Na czym polega utrzymanie zbiorników retencyjnych?
- Utrzymanie zbiorników retencyjnych a bezpieczeństwo infrastruktury
- 40 lat Jeziorska – doświadczenie, które procentuje
Zbiornik Jeziorsko – infrastruktura retencyjna o wielu funkcjach
Zbiornik Jeziorsko został oddany do użytkowania we wrześniu 1986 roku. Powstał na rzece Warcie i jest jednym z największych sztucznych zbiorników wodnych w centralnej Polsce.
Jego powierzchnia wynosi około 42,3 km², a pojemność około 203 mln m³ wody. Zbiornik ma około 16–17 km długości, a jego szerokość w zależności od lokalizacji wynosi od kilkuset metrów do ponad 3 km.
Obiekt pełni wiele funkcji – jest elementem systemu ochrony przeciwpowodziowej, wpływa na regulację przepływów Warty i retencję wody, a także ma znaczenie dla energetyki wodnej, ochrony przyrody i rekreacji.
Południowa część zbiornika stanowi ważną ostoję ptaków wodno-błotnych, natomiast część północna, m.in. w rejonie Pęczniewa i Siedlątkowa, wykorzystywana jest również turystycznie i rekreacyjnie.
Tak szeroki zakres funkcji sprawia, że utrzymanie zbiornika retencyjnego wymaga kompleksowego podejścia, uwzględniającego zarówno stan techniczny infrastruktury, jak i procesy hydrauliczne, erozyjne oraz przyrodnicze.
Na czym polega utrzymanie zbiorników retencyjnych?
Utrzymanie zbiorników retencyjnych obejmuje działania mające na celu zachowanie sprawności technicznej i funkcjonalnej infrastruktury. W zależności od rodzaju obiektu mogą to być m.in. przeglądy i ocena stanu technicznego, remonty i odbudowa uszkodzonych elementów, zabezpieczanie brzegów i skarp, odmulanie, umacnianie dna i koryt cieków oraz remonty progów, jazów i innych budowli hydrotechnicznych.
Istotny jest również odpowiedni dobór materiałów i rozwiązań, tak aby nowe elementy prawidłowo współpracowały z istniejącą konstrukcją.
Z takim zadaniem mieliśmy do czynienia podczas prac projektowych dotyczących progów nr 2 i 4.
Próg nr 2 – zabezpieczenie brzegu
W obrębie progu nr 2 zaprojektowano remont obejmujący przede wszystkim zabezpieczenie wyrwy na lewym brzegu.
Podstawowym elementem rozwiązania była tama podłużna o długości 110 m i szerokości 6 m, wykonana z warstw materacy faszynowo-kamiennych. Konstrukcję dodatkowo ustabilizowano za pomocą pali drewnianych oraz ciężkiego narzutu kamiennego od strony odwodnej.
Tamę dowiązano do istniejącej skarpy poprzez umocnienie z narzutu kamiennego ułożonego na geowłókninie. Projekt obejmował również remont uszkodzonych płyt betonowych znajdujących się w sąsiedztwie progu.
Próg nr 4 – odtworzenie uszkodzonej konstrukcji
W przypadku progu nr 4 projekt obejmował odtworzenie części konstrukcji uszkodzonej wskutek rozmycia.
Po odmuleniu koryta i usunięciu materiału powstałego w wyniku uszkodzenia zaprojektowano odbudowę progu z wykorzystaniem materacy faszynowo-kamiennych, geowłókniny i narzutu kamiennego.
Dla zwiększenia trwałości rozwiązania przewidziano również dodatkowe umocnienia skarp oraz elementy stabilizujące w postaci koszy gabionowych i palisad. Istotnym założeniem było zachowanie pierwotnych parametrów geometrycznych progu, dzięki czemu remont pozwala na odtworzenie jego funkcji bez zmiany podstawowych warunków pracy konstrukcji.
Materiały naturalne w utrzymaniu infrastruktury hydrotechnicznej
Jednym z charakterystycznych elementów zastosowanych rozwiązań są materace faszynowo-kamienne, wykorzystywane m.in. do zabezpieczania brzegów, skarp i dna cieków oraz remontów istniejących budowli hydrotechnicznych.
Połączenie faszyny i kamienia pozwala uzyskać stabilną konstrukcję, dobrze funkcjonującą w środowisku wodnym. W przypadku prac utrzymaniowych dobór materiałów musi jednak uwzględniać m.in. warunki przepływu, charakterystykę podłoża, stan istniejącej konstrukcji oraz przewidywane oddziaływania hydrauliczne.
Dlatego kluczowe znaczenie ma prawidłowa ocena stanu obiektu i dopasowanie projektowanych zabezpieczeń do rzeczywistych warunków terenowych.
Utrzymanie zbiorników retencyjnych a bezpieczeństwo infrastruktury
Prawidłowe utrzymanie zbiorników retencyjnych ma bezpośrednie znaczenie dla bezpieczeństwa infrastruktury oraz terenów znajdujących się w ich otoczeniu.
Uszkodzenia progów, rozmycia, erozja brzegów czy degradacja umocnień mogą początkowo mieć charakter lokalny. Brak odpowiedniej reakcji może jednak prowadzić do dalszego rozwoju uszkodzeń i wpływać na funkcjonowanie większego fragmentu obiektu.
Dlatego prace utrzymaniowe powinny być elementem długofalowego zarządzania infrastrukturą wodną, a nie tylko reakcją na awarię. Właściwie zaprojektowany remont pozwala odtworzyć funkcję uszkodzonego elementu, ograniczyć dalszą erozję i wydłużyć okres bezpiecznego użytkowania obiektu.
Projektowanie prac utrzymaniowych istniejącej infrastruktury
Projektowanie prac utrzymaniowych różni się od projektowania nowych obiektów hydrotechnicznych. W przypadku remontu projektant musi uwzględnić istniejące rozwiązania konstrukcyjne, stan techniczny poszczególnych elementów, warunki hydrauliczne oraz ograniczenia wynikające z funkcjonowania obiektu.
W przypadku progów nr 2 i 4 celem nie było stworzenie całkowicie nowych konstrukcji, lecz odtworzenie i zabezpieczenie istniejących elementów przy zachowaniu ich podstawowych parametrów i funkcji. Takie podejście ma szczególne znaczenie w przypadku dużych zbiorników retencyjnych, których infrastruktura musi funkcjonować bezpiecznie przez wiele dziesięcioleci.
40 lat Jeziorska – doświadczenie, które procentuje
Czterdzieści lat funkcjonowania zbiornika Jeziorsko pokazuje, że infrastruktura gospodarki wodnej jest inwestycją długoterminową. Samo wybudowanie zbiornika jest dopiero początkiem jego cyklu życia.
Kolejne dekady wymagają systematycznego monitorowania stanu technicznego, odpowiedniego utrzymania, remontów i odbudowy elementów podlegających naturalnemu zużyciu oraz oddziaływaniu wody.
Dla Zeneris Projekty udział w tego typu zadaniach jest częścią naszych kompetencji w zakresie hydrotechniki, gospodarki wodnej, retencji i ochrony przeciwpowodziowej. Zobacz naszą ofertę.
Projektowanie prac utrzymaniowych pozwala łączyć doświadczenie inżynierskie z praktyczną znajomością funkcjonowania infrastruktury wodnej. A najlepszym potwierdzeniem dobrze przygotowanego projektu jest moment, w którym rozwiązanie z dokumentacji zaczyna działać w rzeczywistych warunkach.
Utrzymanie zbiorników retencyjnych to inwestycja w bezpieczeństwo, trwałość infrastruktury i sprawne funkcjonowanie gospodarki wodnej – dziś i przez kolejne dekady.